Deurwaarders kunnen beslag leggen. Niet zomaar, want er is een uitspraak van een rechter nodig om dat te mogen doen. Het vonnis moet onherroepelijk zijn, of - zoals dat heet, - bij voorraad uitvoerbaar, en eerst door de deurwaarder worden afgeleverd (betekend) aan degene, die moet betalen.
De deurwaarder geeft nog twee dagen de kans om te betalen, maar als er nog niet (voldoende) is betaald, gaat de deurwaarder op pad naar de wanbetaler en mag hij geld of goederen in beslag nemen. Beslag op een woonhuis is een bekend voorbeeld. Als de wanbetaler niet meewerkt, mag de deurwaarder zelfs (onder begeleiding van de politie) binnentreden.
Ook kan er beslag worden gelegd bij derden. Zo kan de deurwaarder naar de bank stappen en beslag leggen op banktegoeden. Ook kan er bij een werkgever beslag worden gelegd op loon.
Als er onvoldoende geld is, mag de deurwaarder de goederen gaan verkopen. Dat moet bij opbod en de verkoping moet behoorlijk zijn aangekondigd.
Door het beslag wordt eigendom van een wanbetaler "afgepakt", waardoor deze ook echt wordt gedwongen te betalen.
In de praktijk zal een partij vaak vrijwillig aan een vonnis voldoen, want men weet dat er toch niet aan te ontkomen valt.
Conservatoir beslag
Als een partij vreest dat een wanbetaler geld of goed zal verduisteren, dan bestaat de mogelijkheid om
"vooraf" beslag te leggen. Om dat te bewerkstelligen, dient een advocaat een verzoek in bij de rechtbank.
De rechter toetst deze verzoeken slechts marginaal en daardoor is een verlof (te) gemakkelijk te krijgen.
Bij het verlof bepaalt de rechter meestal dat de dagvaarding binnen twee tot vier weken na het beslag moet worden uitgebracht.
Wij vinden dat de regeling in Nederland te weinig waarborgen biedt tegen misbruik. Er kan eventueel via een kort geding worden geprobeerd het beslag ongedaan te maken, maar er kunnen in korte tijd onherstelbare problemen ontstaan. Als bijvoorbeeld beslag is gelegd op een bankrekening, dan mag er geen geld meer worden uitgegeven. Een ondernemeing kan daardoor in moeilijkheden raken.